W ciągu kilku dni zatrzymaliście ośmiu młodych przestępców związanych z napadem na stację paliw w Podegrodziu.

WB: - Liczymy na to, że takich zdarzeń będzie mniej, ale nie można zakładać, że kolejni ludzie zaprzestaną tego typu działalności. Bardzo ważną sprawą jest szybkość przekazu do policji. Czasem informacja krąży przez różne osoby i po 15-20 minutach dopiero dociera do nas. To jest za późno. Nasze ustalenia wskazują, że część spośród uczestników rozbojów stanowią osoby, które nam są zupełnie nieznane, nie były nigdy notowane w policyjnych kartotekach. To młodzi ludzie, którzy pierwszy raz weszli na drogę przestępstwa. Druga rzecz, to zachowanie się pokrzywdzonych po napadzie. Z tym bywa różnie. Czasa mi jest to postawa jak najbardziej właściwa, szybko przekazywana jest informacja, nikogo nie wpuszczono do środka. Tak powinno się zawsze w takim przypadku zrobić. Ale czasami jest inaczej, że pracownicy po napadzie w najlepsze dalej sprzedają towar, biorą się za sprzątanie, myją podłogi, wycierają kurze i dopiero potem przyjeżdża policja. Wtedy powstaje poważne utrudnienie. My jesteśmy zobowiązani ścigać przestępców, ale sytuacja wtedy się komplikuje. Dlatego apelujemy, jeżeli już dojdzie do takiego zdarzenia, po pierwsze należy zamknąć obiekt, nikogo nie wpuszczać do środka.

Młodzi ludzie terroryzowali pracowników atrapami broni, czy to ma jakieś znaczenie dla ich odpowiedzianości?

RL: - Z punktu widzenia karnego, procesowego, nie ma znaczenia czy użyty do rozboju przedmiot jest zabawką, atrapą czy prawdziwą bronią palną. Prawo karne jednoznacznie wskazuje, że sprawca ponosi taką samą odpowiedzialność w obu przypadkach, konsekwencje są takie same. Taki młody człowiek, jeżeli mu zostanie udowodniona wina, startuje do życia z sądowym wyrokiem od lat trzech wzwyż. Podczas napadów sprawcy stwarzali zagrożenie dla siebie, ale też dla otoczenia. Przecież podczas napadu pracownik czy właściciel placówki handlowej może powiedzieć dość, może sięgnąć po jakiś niebezpieczny przedmiot w samoobronie. Dlatego ludzie, którym się takie złe pomysły rodzą w głowach, powinni i to rozważyć: czy warto tak rozpoczynać karierą życiową, kiedy się ma zaledwie kilkana ście czy dwadzieścia lat? Czy warto tracić wolność? Niestety, tego typu zdarzenia zrobiły się modne. Jest to jednak moda bardzo negatywna. Druga rzecz, ważna, która się nasuwa po analizie prowadzonych spraw: bardzo często nie ma możliwości szybkiego dojścia do sprawców, ponieważ część śladów na miejscu zdarzeń zostało zatartych, zniekształconych. Potem prowadzenie czynności jest utrudnione, prowadzenie przez biegłych analiz śladów wymaga czasu. W niektórych przypadkach wykrycie sprawców oddala się, co nie znaczy, że po jednym dniu, tygodniu czy dwóch mogą się oni czuć bezpieczni. Ostatnia sprawa napadu w Podegrodziu wskazuje, że można szybko zatrzymać przestępców. Dowody w tej sprawie mamy mocne. Sprawcy muszą mieć świadomość, że zostaną pociągnięci do odpowiedzialności karnej.

Zatrzymani ostatnio ludzie mają też na sumieniu inne grzeszki?

WB: - Są oni podejrzewani także o dokonanie innych rozbojów na naszym terenie, nie tylko na stacji paliw, ale też w placówkach handlowych.

Jak się mają zachować ludzie, kiedy - nie daj Boże - są świad kami napadu, jak się można ewentualnie ustrzec przed nim?

WB: - Na pewno w niektórych sytuacjach może pomóc krzyk, uruchomienie alarmu, to może spowodować, że sprawcy uciekną. Wiemy, ze przestępcy wcześniej obserwują dany obiekt, do którego zamierzają wtargnąć. To nie jest tak, że ktoś przyjeżdża i od razu wchodzi. Na pewno ta ki ktoś znajduje się przed wybraną placówką, robi rozeznanie raz z jednej strony, raz z drugiej. Czasami przestępcy podjeżdżali kilka dni wcześniej i obserwowali, rejestrowali scenariusz dnia, co się tam dzieje, o której godzinie, kiedy wchodzi najwięcej osób.

RL: - Ważna jest postawa ludzi. Trzeba wiedzieć, że sprawcy są też w stresie. Dlatego czasem krzyk, minimalny opór może być wystarczający, żeby odstąpili od swoich zamiarów. W sklepach, w kasach, nie powinno się trzymać pieniędzy. Można je umieścić w innych miejscach, mniej dostępnych. Właściciel sklepu powinien sprawić to, że rozbój będzie nieopłacalny. My nie namawiamy też do zdecydowanej postawy, zbyt radykalnego oporu, podjęcia walki, samoobrony, bo nie powinno się nadmiernie ryzykować dla ochrony dobra materialnego. Każdy jednak pokrzywdzony jest zobowiązany o dbanie o swoje mienie. Nie można też zachowywać się całkowicie biernie. W kilku przypadkach podczas napadów mieliśmy od czynienia z tym, że w sklepie był personel i inne osoby, które nie wykazywały żadnej postawy w kierunku przeciwdziałania. Niestety, policja nie jest w stanie obstawić każdego sklepu, punktu sprzedaży. Dlatego my liczymy też na informacje o osobach zachowujących się podejrzanie. To nie szkodzi, że w kilku przypadkach będą to fałszywe alarmy. Tego rodzaju zachowania pomagają nam czasem w podjęciu szybkich kroków zmierzających do zatrzymania sprawców w momencie zdarzenia.

WB: - Sprawcy są w dużym stresie. W jednym ze zdarzeń było tak, że byli przekonani, iż włączony został alarm i natychmiast uciekli. Tymczasem ten obiekt nie miał w ogóle takiej aparatury. To jest ważne, kiedy szybka informacja do nas dociera, są duże szanse na zatrzymanie napastników. Zwłaszcza w sklepach oddalonych od miasta, gdzieś na uboczu, oni podjeżdżają samochodami, co stwarza większą szansę na zatrzymanie. Gorzej jest w blokowiskach, tam łatwiej jest schować się. Z ostatnich doświadczeń wynika, że część przestępców działa w swoim środowisku, że dokonywali skoków po sąsiedzku, bo po co mają się fatygować gdzieś daleko, kiedy mają koło siebie sklep.

Ale to jednak jakiś upadek obyczajów, bo niegdyś nawet największa recydywa nie pracowała na swoim osiedlu.

WB: - No cóż, tradycje w narodzie zanikają.

Czy monitoring pomaga policji?

WB: - Część napadniętych obiektów było monitorowanych. Spotykamy się z właścicielami i sugerujemy im, co, jak i gdzie zabezpieczyć, żeby ograniczyć zagrożenie do minimum. Dodam, że kominiarka wcale nie chroni przed identyfikacją. Jeżeli systemy zabezpieczeń są odpowiednio ustawione, to rejestrują to, co się dzieje przed budynkiem. Sprawcy zazwyczaj kominiarki zakładają w momencie wejścia do lokalu, choć raz się zdarzyło, że przestępca stał w takim przebraniu wcześniej kilka metrów od wejścia, ludzie go widzieli, nikt nie zareagował, wszedł do środka. Przy grupie dużo od niego starszych mężczyzn dokonał napadu i wyszedł, a handel dalej trwał. Sprawy tych kilkunastu rozbojów, jakie zanotowaliśmy w ostatnich miesiącach są dla nas jednymi z najważniejszych, jeśli chodzi o zapewnienie bezpieczeństwa. W Małopolsce wiedziemy prym, jeśli chodzi o wykrywalność.

W grupie zatrzymanych ostatnio przestępców są uczniowie sądeckich szkół. Czy dyrekcje zostaną powiadomione o ich "wyczynach"?

RL: - Jesteśmy zobligowani do powiadomienia szkół o tym, co ich uczniowie zrobili. Co z tym fantem szkoły zrobią, to jest sprawa dyrekcji, nauczycieli i rady pedagogicznej. Cześć z tych młodych ludzi nie miała wcześniej żadnych kolizji z prawem. Może był to jakiś wpływ kolegów, negatywny przekaz, że zdecydowali się oni na wejście w konflikt z prawem. Może zadziałało przeświadczenie, że im się coś uda, inni wpadli, ale my nie, stąd takie ryzyko, które - niestety - źle się kończy.

WB: - Niektórzy czerpią wzory z filmów DVD, nawet jeżeli chodzi o sposób trzymania atrap broni. Naoglądają się filmów, więc tak robią. Na ekranie w fabule to ładnie wygląda, w życiu - gorzej. Dla nich życie uległo diametralnej zmianie. Głupota kończy się źle. Część z tych osób już znaliśmy z innych przestępstw, z rozbojów, włamań, kradzieży, nawet handlu narkotykami, a większość stanowią osoby zupełnie nieznane policji. A teraz pojawili się w sprawach zagrożonych wysoką karą więzienia. Ci młodzi ludzie nie mieli świadomości, jak wysokie kary ich czekają, od lat 3 do nawet 15 lat pozbawienia wolności. To zależy już od sądu.

Podczas konferencji prasowej notował Piotr Gryźlak